Bokanmeldelse

Hans Anton Grønskag:

Tida søv aleine

Bokvennen

Ein kritikar skal aldri ønske seg ei anna bok enn den han skal melde. Når eg likevel nemner det, er det fordi Hans Anton Grønskag alt i opningsdiktet Øya forkastar eit samtidskritisk og politisk perspektiv på heimplassen sin: «Så ein dag kom/ukjend vind/ny dagsorden://Ikkje mi sak!»

Dermed nemner han ikkje med eit ord storkapitalen og laksenæringa, kamskjel-næringa, turistnæringa, vindmøller og den demografiske endringa gjennom importert arbeidskraft, og for den del; heller ikkje kommunesamanslåing og sentralisering.

I staden lener Grønskag seg mot eit lokalhistorisk perspektiv der hans eige liv blir omdreiingspunktet, eit perspektiv innanfor manns minne frå 1950-talet fram til Frøya tapte si uskyld til «modern times». Det kan bli bra diktning av det også, og Grønskag blar i eit minnealbum med bilder frå oppvekst og skolegang, bilder av folk han har sett på sin måte, bilder av foreldre og besteforeldre, sånt som dukkar opp når ein nærmar seg 70. Haldninga er human og vennleg, og sjølv om Grønskag unngår namn på folk og stader (ikkje ein gong Frøya er nemnt anna enn som Øya), gjer han eit unntak for Thea og Matheus, to stakkarslege sjeler som han vernar mot folkefliren. Han skriv også vart og fint om faren som døde da han sjølv var 16 år.

Den storslåtte naturen på Frøya med havet, den høge himmelen og det flate landskapet dukkar opp i mange dikt som også fyller årstidene, lyset, storm og stille med presise registreringar av endringane i sinnet som følgjer med: «Vinden syng salmar i frå-flytta hus/ein einsleg stol lyttar». Melankolien i møtet med ei svunnen tid og tomme hus er typisk for dei beste dikta utan at Grønskag blir nostalgisk eller sentimental. Han veit kor han hører til, og det lett ironiske er god medisin mot det meste: «Nokre stødde seg til sykkelen/Støtt vart vi einige om veret/kjende litt på fattigdommen/og fann han var bra fordelt/og til å leva med».

Grønskag skriv stø og normalisert nynorsk utan innslag av dialekt. Dei 54 dikta er alle i frie vers, og dei følger på kvarandre utan inndeling i tematiske bolkar. Jamt over held dikta akseptabel kvalitet sjølv om ein her og der ser såkalt knekkprosa der det grafiske bildet ikkje tilfører diktet noko ut over det fulle linjer gir. Berre ein gong hentar eg fram raudblyanten: «Ho sleit med tal og bokstavar/sjølv i ein pre-digital/læringsarena» innleier han eit dikt med og plumpar dermed uti knusktørr pedagogisk nytale.

Skriving er disiplinering av tanken, og under eitt leverer Grønskag disiplinerte tankar i Tida søv aleine. Men skriving er også eit vern mot tida som tar oss til slutt, og dette berører Grønskag i to flotte dikt, Historia og Om eg skulle fortelja det heile. I det første ror han saman med Platon og Descartes, uhøgtideleg, kvardagsleg, «vi pratar og ler av våre eigne tider», og konklusjonen er at «Slik kan vi leve evig» sjølv om alt er ulikt og samtidig likt. I Om eg skulle fortelje det heile går han til berget og rissar inn vi var her! Det er ei forbanning av tidas elv.

Grønskags første diktsamling på eit anerkjent forlag vil kanskje opne for eit større publikum enn det lokale. Det vil han fortjene.

Oddmund Hagen